(+99879) 224-01-21 Maktab ma`muriyati
» » » Yakka mehnat nizolari komissiyalari faoliyatini tashkil etish yuzasidan NIZOM

Yakka mehnat nizolari komissiyalari faoliyatini tashkil etish yuzasidan NIZOM

  • 21-11-2016, 14:57
  • ziyo11
  •  
  • 1297
  •  
  •  
I. Umumiy qoidalar
II. Komissiyalarni shakllantirish
III. Komissiyaning ishini tashkil etish
IV. Komissiyaga nizolar yuzasidan murojaat etish
V. Komissiyada nizolarni korib chiqish tartibi
VI. Komissiya qarorini bajarish
VII. Komissiya qarori ustidan shikoyat qilish
VIII. Kasaba uyushmasining komissiya faoliyatiga komaklashish borasidagi vazifalari
IX. Yakuniy qoidalar
 
I. Umumiy qoidalar
 
Mazkur tavsiyalar korxona, muassasa va tashkilotlar (keyingi orinlarda "korxona)da yakka mehnat nizolarini korib chiqishning yagona amaliyotini shakllantirish, nizolarni hal etish samaradorligini oshirish maqsadida ishlab chiqilgan bolib, yakka mehnat nizolari komissiyalarini tuzish, ular tomonidan  yakka mehnat nizolarini korib chiqish tartibi, komissiya qarori va uni bajarishga doir tavsiyalarni oz ichiga oladi.
Tavsiyalarda quyidagi asosiy tushunchalar qollaniladi:
Yakka mehnat nizolari (keyingi orinlarda "nizo) bu ish beruvchi va xodim ortasida mehnat tog`risidagi qonunlar va boshqa normativ hujjatlarni, mehnat shartnomasida nazarda tutilgan mehnat shartlarini qollanish yuzasidan kelib chiqqan kelishmovchiliklardir.
Yakka mehnat nizolari komissiyasi (keyingi orinlarda "komissiya) ish beruvchi va kasaba uyushmasi qomitasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organi (keyingi orinlarda "xodimlar vakillari) ishtirokida shakllantiriladigan, nizolarni korib chiquvchi organ.
 
II. Komissiyalarni shakllantirish
 
Komissiyalarni tuzish, uning son tarkibi va vakolat muddati jamoa shartnomasida, agar u tuzilmagan bolsa, ish beruvchi va xodimlar vakillari ortasidagi kelishuvda belgilanadi.
Jamoa shartnomasida Komissiya faoliyatini bevosita korxonada, shuningdek kasaba uyushmasi sex tashkiloti tashkil etilgan hollarda esa tarkibiy tuzilmalarda joriy etish nazarda tutilishi mumkin.
Komissiya tarkibi ish beruvchi va xodimlar vakillari tomonidan tenglik asosida shakllantiriladi.
Komissiyaga xodimlar vakillaridan ajratilgan azolar tegishli organning qarori bilan, ish beruvchining vakili esa, uning buyrug`i bilan tasdiqlanadilar. Komissiya azolarini ozgartirish ham shu tartibda amalga oshiriladi.
Komissiya tomonidan nizolarni korib chiqish tartibini belgilash maqsadida korxonada (jamoa shartnomasiga ilova tarzida) lokal normativ akt sifatida komissiya tog`risida Nizom qabul qilish tavsiya etiladi.
 
III. Komissiyaning ishini tashkil etish
 
Komissiya vakolatiga doir masalalar uning majlislarida korib chiqiladi.
Komissiyaning har bir majlisida raislik vazifasini ish beruvchi va xodimlar vakili navbatma-navbat bajaradilar. Bunda bir majlisda raislik va kotiblik vazifasini ayni bir tarafning vakillari bajarishi mumkin emas.
Komissiyaning har bir majlisida taraflar keyingi majlisning raisi va kotibini tayinlaydi, ularga majlis hujjatlarini tayyorlash va chaqirish vazifasini yuklaydi.
Majlisning otishi uchun azolarning yarmidan kopi (kvorum) ishtiroki talab etilmaydi, ish beruvchi va xodimlar vakillarining teng miqdordagi azolari ishtiroki yetarli hisoblanadi.
Rais yoki kotibning komissiya majlisida ishtirok etmasligi majlisning qoldirilishiga asos bolmaydi. Bu holda taraflarning kelishuvi bilan majlisda ishtirok etuvchilar orasidan tegishli navbatga kora komissiya raisi va majlis kotibi tayinlanadi.
Jamoa shartnomasiga komissiya azosini komissiya ishida ishtirok etishiga sharoit yaratish maqsadida ish haqi saqlangan holda asosiy ishidan ozod etilgan vaqt ajratishni nazarda tutuvchi qoida kiritilishi mumkin.
 
IV. Komissiyaga nizolar yuzasidan murojaat etish
 
Ozbekiston Respublikasining Mehnat kodeksiga muvofiq nizolar komissiya yoki tuman (shahar) sudi tomonidan korib chiqilishi, oz navbatida xodim nizoni hal qilish uchun oz xohishiga kora ushbu organlardan biriga murojaat etishga haqli ekanligi qayd etilgan.
Komissiyaga murojaat etishdan avval xodim nizoni bartaraf etish yuzasidan ish beruvchi bilan muzokara otkazishi maqsadga muvofiq. Muzokaralarda hal etilmagan nizo yuzasidan ariza keyinchalik komissiyada korib chiqish uchun kiritilishi mumkin.
Komissiyaga nizoni korib chiqish yuzasidan ariza bilan faqat xodim yoki u vakil etgan shaxs murojaat etishga haqli, ish beruvchining bunday murojaati komissiya tomonidan korib chiqilmaydi.
Komissiyaga murojaat etish vaqti, joyi va tartibi haqidagi malumotlar tanishish uchun qulay bolgan joyda va shaklda xodimlar etiboriga yetkazilishi lozim. 
Xodimning komissiyaga yollagan yozma arizasi tegishli royxatga olish daftarida qayd etiladi. Arizalarni royxatga olish komissiya qarori bilan azolardan biriga (misol uchun kotibga) yuklatilishi lozim.
Ariza erkin shaklda yoziladi va unda:
korxonaning nomi;
ariza muallifi familiyasi, ismi, sharifi, ish va yashash joyi (manzili);
nizo mohiyati, arizachi talabini asoslovchi holatlar, isbotlovchi dalillar;
arizaga ilova qilinayotgan hujjatlar royxati;
ariza sanasi korsatilishi va muallif tomonidan imzolanishi lozim.
Ariza royxatga olingan kun muddatlarning boshlanish kuni hisoblanadi. 
Nizo yuzasidan komissiyaga ariza bilan murojaat etish vaqtida qonunlarda belgilangan uch oylik muddatga rioya etish lozim.
Muddatlarning uzrli sabablarga kora otkazib yuborilganligi, mehnat nizolari boyicha komissiya tomonidan ularni tiklashga asos boladi.
Quyidagi nizolar bevosita tuman (shahar) sudlari yurisdiksiyasiga taalluqliligi sababli komissiya tomonidan korib chiqilmaydi:
Mehnat vazifalarini bajarayotganda xodimning sog`lig`iga shikast yetkazilgani oqibatidagi zararni (shu jumladan, manaviy zarar) yoki mol-mulkga yetkazilgan zararni ish beruvchi tomonidan tolanishi haqida nizolar;
mehnat shartnomasini bekor qilish asoslaridan qati nazar, ishga tiklash tog`risida, mehnat shartnomasini bekor qilish vaqti va asoslari tarifini ozgartirish tog`risida, majburiy progul yoki kam haq tolanadigan ishni bajargan vaqt uchun haq tolashga doir nizolar;
xodim tomonidan ish beruvchiga yetkazilgan zararning tolanishi haqida nizolar;
asossiz ravishda ishga qabul qilish rad etilganligi haqida nizolar (Ozbekiston Respublikasi Mehnat kodeksining 78-moddasi);
ish beruvchi va xodimlar vakillari bilan oldindan kelishib hal etilgan masalalar yuzasidan kelib chiqqan nizolar.
Shuningdek, ayrim toifadagi davlat xizmatchilarining mehnat shartnomasini bekor qilish, boshqa ishga otkazish, asossiz ravishda boshqa ishga otkazish yoki mehnatga oid munosabatlarni bekor qilish bilan bog`liq holda yetkazilgan zararni undirish va intizomiy jazo berish masalalariga taalluqli mehnat nizolari alohida qonunlarda belgilangan tartibda korib chiqilib, mehnat nizolari komissiyalari vakolatiga taalluqli emas (Ozbekiston Respublikasi Mehnat kodeksining 276-moddasi).
 
 
V. Komissiyada nizolarni korib chiqish tartibi
 
Komissiya majlisi otkaziladigan joy va vaqt haqida xodim va ish beruvchi, shuningdek, nizoni krishda ishtirok etuvchi guvohlar va mutaxassislar oldindan yozma shaklda xabardor qilinadi.
Komissiya mehnat nizosini ariza berilgan kundan boshlab on kun muddat ichida korib chiqishi shart.
Komissiya on kunlik muddat ichida mehnat nizosini korib chiqmasa yoki hal etmasa, taraflar vakillari, komissiya azolari majlisda ishtirok etishdan bosh tortgan hollarda manfaatdor xodim ushbu nizoni korishni tuman (shahar) sudiga otkazishga haqli. 
Nizo ariza bergan xodimning ishtirokida koriladi. Xodimning ishtirokisiz nizoni korib chiqishga uning yozma arizasi bolgan taqdirdagina yol qoyiladi. Basharti xodim uzrsiz sabab bilan komissiya majlisiga kelmasa, mazkur arizani korib chiqishni kun tartibidan olib tashlash xususida qaror qabul qilinishi mumkin. Bu holat xodimni takroran ariza bilan murojaat etish huquqidan mahrum qilmaydi.
Xodim, uning vakillari mehnat nizosi korib chiqilishida ishtirok etish uchun advokat taklif qilish huquqiga ega. 
Komissiya majlisga guvohlarni chaqirtirish, mutaxassislarni taklif qilish, ish beruvchidan zarur hisob-kitoblar va hujjatlar taqdim etishini talab qilish huquqiga ega.
Komissiyaning majlisida bayonnoma yuritiladi va korib chiqilgan masala yuzasidan qaror qabul qilinadi. Bayonnoma va qaror komissiya raisi va kotibi tomonidan imzolanadi.
Bayonnomada quyidagilar aks etishi lozim:
majlis otkazilayotgan joy va sana;
korxona nomi va  komissiya tarkibi;
ariza bergan xodimning familiyasi, ismi, sharifi, lavozimi;
ariza kelib tushgan sana va nizoning mohiyati;
komissiya yig`ilishida ishtirok etayotgan shaxslar, shu jumladan taraflarning vakillari, guvohlar va mutaxassislar haqida malumotlar;
nizoni korib chiqishda ishtirok etayotgan shaxslarning arizalari, iltimosnomalari va tushuntirishlari;
guvohlar korsatmasi, mutaxassislar xulosasi va izohi, yozma dalillarni organish natijalari;
komissiya qarorining mazmuni va uning asosi (qonun hujjatlari, jamoa, mehnat shartnomalariga havola keltirgan holda);
komissiya qarorining mazmuni, qaror ustidan shikoyat qilish tartibi va muddatlari tushuntirilganligi haqida malumot.
Komissiya ish beruvchi va xodimlar vakillari ortasidagi kelishuvga binoan nizo boyicha xodim talabini qanoatlantirish, qisman qanoatlantirish yoki qanoatlantirishni rad etish haqida qaror qabul qiladi.
Qaror dalillar bilan isbotlangan hamda mehnat tog`risidagi qonunlar va boshqa normativ hujjatlarga, mehnat shartnomasiga asoslangan bolishi kerak.
Basharti, komissiya korib chiqilgan nizo boyicha xodimning talablarini qisman qanoatlantirish haqida toxtamga kelsa, qarorda xodimning qanoatlantirilgan va rad etilgan talablari, shuningdek, ish beruvchi bajarishi lozim bolgan harakatlar aniq va ravshan aks etishi lozim.
Shu singari, pul undirish haqidagi nizolar boyicha qaror qabul qilish chog`ida komissiyaning qarorida xodimga tegishli summa aniq korsatilishi lozim.
Basharti, nizo yuzasidan ish beruvchi va xodimlar vakillari ortasidagi kelishuvga erishilmasa va qaror qabul qilinmasa, bu haqda bayonnomaga tegishli yozuv kiritiladi.
Komissiya qarorida quyidagilar korsatilishi lozim:
korxona (bolim) nomi, komissiyaga murojaat qilgan xodimning familiyasi, ismi, sharifi, lavozimi;
komissiyaga murojaat qilingan va nizo korib chiqilgan sana;
nizoninng mohiyati;
qabul qilingan qarorning mohiyati va asosi (qonun hujjatlari, jamoa, mehnat shartnomalariga havola keltirgan holda);
yig`ilishda ishtirok etgan komissiya azolari familiyasi, ismi, sharifi; 
kun tartibidagi masala yuzasidan toxtam, yani qanoatlantirish, qisman qanoatlantirish, rad etish haqida qaror yoki kelishuvga erishilmaganligi haqida malumot.
Qaror majburiy kuchga ega bolib, biron bir tarzda tasdiqlanmaydi.
Qabul qilingan qarorning nusxasi qabul qilingan kundan etiboran uch kun ichida xodimga, ish beruvchiga va xodimlar vakillariga topshiriladi.
 
VI. Komissiya qarorini bajarish
 
Mehnat nizolari komissiyasining qarori bu qaror ustidan shikoyat qilish uchun belgilangan on kunlik muddat otgandan keyin uch kun ichida ish beruvchi tomonidan bajarilishi kerak.
Komissiyaning g`ayriqonuniy ravishda boshqa ishga otkazilgan xodimni avvalgi ishiga tiklash yoki xodimga uch oydan kop bolmagan muddat uchun ish haqini tolash tog`risidagi qarori darhol ijro etilishi lozim. 
Ish beruvchi tomonidan qarorning ijrosi kechiktirilgan taqdirda, qarorni qabul qilgan komissiya ijro kechiktirilgan barcha vaqt uchun xodimga ortacha ish haqi tolash yoki ish haqidagi farqni toliq miqdorda tolash haqida qaror chiqaradi.
Basharti, ish beruvchi belgilangan muddat ichida komissiya qarorini bajarmasa, komissiya tomonidan xodimga ijro varaqasi kuchiga ega bolgan guvohnoma beriladi.
Guvohnoma komissiya raisi tomonidan imzolanadi va komissiya muhri bilan, komissiya muhri bolmagan hollarda raislik qiluvchi taraf muhri bilan tasdiqlanadi.
Ozbekiston Respublikasining "Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish tog`risidagi Qonuniga muvofiq, guvohnoma rasmiy ijro hujjati hisoblanadi va majburiy ijro uchun asos hisoblanadi.
Ijro hujjatining asl nusxasi yoqolgan taqdirda, qonun hujjatlarida nazarda tutilgan tartibda beriladigan uning dublikati undiruv uchun asos boladi.
Qonun talablariga kora guvohnomada quyidagilar korsatilishi lozim:
Komissiya (korxona) nomi;
Guvohnoma raqami va uni berishga asos bolgan komissiya qarori (tartib raqami va sanasi);
Xodim (davogar)ning familiyasi, ismi, sharifi, ish beruvchi (javobgar)ning toliq nomi va manzili;
Komissiya qarorining korsatma beruvchi (qaror) qismi;
Komissiya qarorining kuchga kirish sanasi;
Komissiya guvohnomasi berilgan sana va uni ijroga qaratish muddatlari.
Sud ijrochisi komissiyaning qarorini majburiy tarzda ijro ettirishi uchun xodim yoki manfaatdor shaxs komissiya tomonidan berilgan guvohnomani olgan kundan boshlab uzog`i uch oy ichida tuman (shahar) sudiga taqdim etishi lozim.
Lekin, ish beruvchi yoki xodim nizoni korib chiqish uchun sudga kochirish haqida ariza bilan murojaat etgan taqdirda guvohnoma berilmaydi.
Basharti, g`ayriqonuniy ravishda boshqa ishga otkazilgan xodim komissiya tomonidan berilgan guvohnoma asosida komissiya qarorini majburiy ravishda ijro ettirish yuzasidan sudga murojaat qilsa, sudga kiritilgan davoda qaror ijrosi kechiktirilganligi tufayli yuzaga kelgan majburiy progul vaqti uchun xodimga haq undirish tog`risida talab korsatilishi mumkin.
 
VII. Komissiya qarori ustidan shikoyat qilish
 
Komissiyaning qarori ustidan manfaatdor xodim yoki ish beruvchi komissiya qarorining nusxasi topshirilgan kundan etiboran on kunlik muddat ichida fuqarolik ishlari boyicha tuman (shahar) sudiga shikoyat qilishi mumkin.
Mazkur muddat uzrli sabablarga binoan otkazib yuborilgan taqdirda, otkazib yuborilgan muddatni tiklash va nizoni mohiyati boyicha korib chiqishni sorab sudga davo arizasi kiritish mumkin.
 
VIII. Kasaba uyushmasining komissiya faoliyatiga
komaklashish borasidagi vazifalari
 
Kasaba uyushmasi azosi nizo yuzasidan korxonaning boshlang`ich kasaba uyushmasi qomitasiga murojaat etgan taqdirda, kasaba uyushmasi qomitasi xodimga ish beruvchi bilan munosabatlarida komaklashishi, jumladan, nizoni hal etishda ishtirok etishi, xodimga uning huquqlari, buzilgan huquqlarini tiklash tartibi va usullarini tushuntirishi, komissiyaga murojaat etish bilan bog`liq hujjatlarni rasmiylashtirishga komaklashishi lozim. 
Zarur hollarda kasaba uyushmasi boshlang`ich tashkiloti amaliy yordam sorab, yuqori turuvchi kasaba uyushmasi organiga murojaat etishi mumkin.
Kasaba uyushmasi qomitasi tomonidan vakolat berilgan, komissiya azosi hisoblanmagan shaxs nizoni korib chiqish jarayonida xodim manfaatini kozlab ishtirok etishi mumkin.
Shuningdek, kasaba uyushmasi qomitasi azolari mehnat nizosini korib chiqish jarayoniga guvoh yoki mutaxassis sifatida jalb etilishi mumkin.
Nizolarni hal etish jarayonida xodimlarning mehnat huquqlarini himoya qilish maqsadida kasaba uyushmasi:
komissiya faoliyatini yolga qoyishda tashabbus korsatib, doimiy komaklashib boradi;
korxonada komissiya faoliyatini tartibga solishga qaratilgan Nizom qabul qilish yuzasidan takliflar ishlab chiqadi;
korxonada xodimlarning bir nechta vakillik organi faoliyat yuritgan hollarda, oz azolari nomzodini komissiya tarkibiga tavsiya etib, mehnat jamoasining umumiy yig`ilishi tomonidan tasdiqlanishiga erishadi;
ish beruvchi bilan nizolarni hal etish yuzasidan bevosita muzokaralar jarayonida xodimlar vakili sifatida ishtirok etadi;
kasaba uyushmasi azosiga komissiya yoki sudga ariza kiritish, shuningdek, nizoni korib chiqish bilan bog`liq boshqa materiallarni tayyorlashda komaklashadi;
komissiya faoliyatida oz vakillari komissiya azolari orqali ishtirok etadi;
komissiya qarorlarini ijro etishda komaklashadi;
komissiya azolari va xodimlarning mehnat qonunchiligi boyicha bilimlarini oshirish yuzasidan oqishlar tashkil etadi;
jamoa shartnomalariga komissiya azolari uchun amaldagi qonunchilikda belgilanganiga nisbatan qoshimcha kafolatlar kiritilishida tegishli chora-tadbirlarni koradi.
 
IX. Yakuniy qoidalar
 
Komissiya hujjatlari korxonaning moliya-xojalik faoliyatiga doir hujjatlar singari qatiy hisobga qoyilishi va saqlanishi lozim.
Ish beruvchi tomonidan komissiyaning faoliyatiga tashkiliy jihatdan komaklashish, hujjat yuritish va ularni saqlash uchun masul shaxs tayinlanadi.
Komissiya faoliyatini tugatish taraflar kelishuviga kora jamoa shartnomasiga ozgartirish kiritish yoli bilan amalga oshiriladi.
Mazkur tavsiyalar Ozbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi bilan kelishilgan.

Maqolada xatoni uchratgan bo'lsangiz, unda xato matnni belgilab, CTRL + ENTER klavishasini bosing.




MAXSUS IMKONIYATLAR

Ko`rinish

A
A
A

Shrift o`lchami

0% ga kattalashtirish